Błąd
  • Błąd podczas ładowania danych z kanału informacyjnego

Stanowisko Minsterstaw Sprawiedliwości w sprawie wstrzymania nominacji na urząd notariusza

Utworzono: niedziela, 31, sierpień 2014 Poprawiono: niedziela, 31, sierpień 2014

W odpowiedzi na wystąpienie, przekazane przez Biuro Ministra w dniu 24 lipca 2014 r., dotyczące przyczyn „wstrzymania nominacji osób, które zdały egzamin notarialny w 2013 r.” oraz uzasadnienia posiadania lokalu przez przyszłego notariusza i ponoszenia kosztów wynajmu tego lokalu przed wydaniem decyzji o powołaniu na stanowisko notariusza, Departament Zawodów Prawniczych i Dostępu do Pomocy Prawnej uprzejmie informuje, co następuje:

Wnioskiem z dnia 5 maja 2014 r. Prezes Naczelnego Sądu Administracyjnego wystąpił o podjęcie uchwały w składzie siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego udzielającej odpowiedzi na następujące zagadnienie prawne: „czy na podstawie art. 10 § 1 i art. 16 § 3 ustawy z dnia 14 lutego 1991 r. - Prawo o notariacie (Dz. U. z 2014 r., poz. 164) w zw. z art. 106 i art. 28 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r., poz. 267) izbie notarialnej przysługuje status strony w postępowaniu administracyjnym w sprawach w przedmiocie powołania lub odwołania notariusza?”. Wniosek został zarejestrowany pod sygnaturą II GPS 1/14.

Brak jest przepisów prawa, które przyznawałyby izbom notarialnym status strony w toku postępowania o powołanie na stanowisko notariusza, zaś dotychczasowe rozbieżne orzecznictwo NSA w omawianej kwestii negatywnie wpływa na sytuację prawną i faktyczną osób dopuszczonych do wykonywania zawodu notariusza na podstawie ostatecznej decyzji Ministra Sprawiedliwości.


Decyzja o powołaniu na stanowisko notariusza i wyznaczeniu siedziby kancelarii notarialnej, zgodna z żądaniem wnioskodawcy, jako jedynej strony postępowania, stosownie do art. 130 § 4 k.p.a., podlega wykonaniu nawet przed upływem terminu do wniesienia odwołania, zatem po wydaniu decyzji osoba powołana na stanowisko notariusza może złożyć ślubowanie, odebrać pieczęć, co z kolei implikuje obowiązek uruchomienia kancelarii notarialnej w ciągu 2 miesięcy od tej daty.

Późniejsze uchylenie takiej decyzji przez sąd administracyjny z powodów formalnych (brak udziału izby notarialnej w postępowaniu w charakterze strony) skutkuje brakiem możliwości dalszego wykonywania zawodu do czasu ponownego rozpoznania sprawy i wydania kolejnej ostatecznej decyzji administracyjnej. Mimo więc uruchomienia kancelarii notarialnej, co wymaga istotnych nakładów organizacyjnych i finansowych, osoba uprzednio powołana na stanowisko notariusza utraci swój status, a w związku z tym będzie musiała zwrócić pieczęć urzędową i nie będzie mogła dokonywać czynności notarialnych[1]. Będzie także musiała przekazać na przechowanie, do archiwum właściwego sądu rejonowego dokumenty obejmujące dokonane czynności notarialne oraz księgi notarialne, stosownie do § 10 ust. 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 12 kwietnia 1991 r. w sprawie prowadzenia ksiąg notarialnych oraz przekazywania na przechowanie dokumentów sądom rejonowym[2].

Podkreślić należy, iż w praktyce taka sytuacja już wystąpiła, w związku z wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 29 maja 2014 r. (VI SA/Wa 1174/14).

Od odpowiedzi na powołane na wstępie pytanie prawne uzależniony jest dalszy bieg postępowań o powołanie na stanowisko notariusza. W przypadku odpowiedzi twierdzącej będzie zachodziła konieczność zapewnienia izbom notarialnym, jako stronie postępowania, czynnego udziału w postępowaniu (art. 10 § 1 k.p.a.) oraz doręczenia wydanej decyzji (art. 107 § 1 k.p.a.).

Podkreślić należy, iż postanowieniem z dnia 17 czerwca 2014 r. Naczelny Sąd Administracyjny zawiesił postępowanie w sprawie sygn. akt II GSK 626/13, toczącej się na skutek skargi kasacyjnej Rady Izby Notarialnej w Krakowie od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 10 grudnia 2012 r.,

sygn. akt VI SA/Wa 1878/12, w sprawie ze skargi Rady Izby Notarialnej w Krakowie na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia 23 lipca 2012 r., w przedmiocie umorzenia postępowania odwoławczego w sprawie wniosku o powołanie na stanowisko notariusza i wyznaczenie siedziby kancelarii notarialnej. Naczelny Sąd Administracyjny wskazał w uzasadnieniu, iż odpowiedź na powyższe pytanie prawne będzie miała wpływ na rozstrzygnięcie sprawy II GSK 626/13.

Mając na uwadze stanowisko NSA, fakt złożenia przez Izbę Notarialną w Krakowie w szeregu sprawach oświadczeń o przystąpieniu do sprawy w charakterze strony oraz zasadę równego traktowania takich samych podmiotów w analogicznych sytuacjach, Minister Sprawiedliwości w toku postępowań administracyjnych o powołanie na stanowisko notariusza, podjął decyzję o wydawaniu w indywidualnych sprawach, w trybie art. 36 k.p.a., postanowień przedłużeniu terminu załatwienia sprawy do dnia 15 października 2014 r.

Podkreślić należy, iż data złożenia przez osobę ubiegającą się o powołanie na stanowisko notariusza egzaminu notarialnego nie ma znaczenia dla wydawania postanowienia o przedłużeniu terminu rozpatrzenia sprawy. Są one wydawane w toku postępowania administracyjnego w sprawach, w których rady izb notarialnych nadesłały już opinie (zarówno, gdy wydana została negatywna opinia, jak i wówczas, gdy opinia była pozytywna), a wnioskodawca złożył oświadczenie, że nie będzie składał zażalenia na uchwałę rady.

Odnosząc się do kwestii „posiadania” lokalu przez „przyszłego notariusza” i ponoszenia kosztów utrzymania lokalu przed wydaniem decyzji, wskazać należy, iż zgodnie z art. 13 ustawy Prawo o notariacie wniosek o powołanie na stanowisko notariusza powinien zawierać dane o kwalifikacjach osoby zainteresowanej oraz wskazywać lokal przewidywany do prowadzenia kancelarii i termin jej uruchomienia.

Wskazanie lokalu, w którym wnioskodawca zamierza prowadzić kancelarię notarialną stanowi zatem wymóg formalny wniosku o powołanie, zaś rada izby notarialnej w toku postępowania opiniującego uprawniona jest do przeprowadzenia lustracji tego lokalu pod kątem spełnienia wymogów do prowadzenia kancelarii notarialnej.

Ustawa z dnia 13 czerwca 2013 r. o zmianie ustaw regulujących wykonywanie niektórych zawodów (tzw. ustawa deregulacyjna) przewidując szereg zmian w ustawie Prawo o notariacie m. in. zniosła asesurę notarialną i wprowadziła nową instytucję zastępcy notarialnego.

Celem tej zmiany było zwiększanie dostępu do zawodu notariusza oraz zrównanie statusu wszystkich osób, które zdały egzamin notarialny. Dotychczas bowiem warunkiem powołania na stanowisko notariusza była praca w charakterze asesora notarialnego co najmniej przez okres 2 lat, przy czym powołanie na asesora notarialnego mogło nastąpić dopiero po przedłożeniu promesy zatrudnienia w kancelarii notarialnej, co uzależniało dostęp do zawodu notariusza od decyzji potencjalnego konkurenta na rynku.

Przedmiotem deregulacji nie była objęta kwestia wymogów formalnych wniosku o powołanie na stanowisko notariusza, a jedynie uprawnień do wykonywania tego zawodu.

Podkreślenia wymaga, iż art. 13 Prawa o notariacie w zakresie wymogu wskazania lokalu przyszłej kancelarii notarialnej we wniosku o powołanie na stanowisko notariusza obowiązuje w niezmienionej postaci od dnia wejścia w życie tej ustawy tj. od dnia 21 kwietnia 1991 r. Od tego czasu jednym z wymogów formalnych, składanego do Ministra Sprawiedliwości, wniosku o powołanie na stanowisko notariusza jest wskazanie lokalu, w którym prowadzona będzie kancelaria notarialna. Wymóg ten nie był dotychczas postrzegany jako bariera w dostępie do zawodu notariusza, nawet wówczas, gdy postępowania o powołanie na to stanowisko trwały zdecydowanie dłużej niż obecnie, z uwagi na udział izb notarialnych jako strony postępowania administracyjnego.

/-/